Je likeness verhuren of verkopen? Waarom een licentie bijna altijd slimmer is

Wie als model, influencer of atleet een digital twin laat maken, krijgt vroeg of laat een contract voorgelegd. Dan komt de vraag die alles bepaalt: verhuur je je likeness of verkoop je hem? Juridisch is dat het verschil tussen een licentie en een overdracht. Kort antwoord: kies bijna altijd een licentie. Het klinkt als een detail, maar het bepaalt wie straks beslist wat jouw digitale gezicht doet.

Licentie of overdracht: het verschil

Bij een licentie blijf jij eigenaar van je likeness: je gezicht, stem, lichaam en manier van bewegen. Je geeft een merk toestemming om die te gebruiken voor een afgebakend doel, een vaste periode en een vergoeding. Loopt de licentie af, dan vervalt het recht.

Bij een overdracht geef je de rechten zelf weg. De nieuwe eigenaar beslist daarna wat er met je digitale versie gebeurt, vaak zonder einddatum en zonder dat jij nog iets te zeggen hebt.

Dat er geld in zit, is duidelijk

Begin dit jaar sloot TikTok-ster Khaby Lame een aandelendeal van 975 miljoen dollar met Rich Sparkle Holdings. Het bedrijf kreeg de exclusieve commerciële rechten op zijn merk, inclusief een AI-twin die zijn stem, uiterlijk en maniertjes gebruikt voor livestreams en meertalige content. Zulke deals zijn uitzonderlijk. Ze laten wel zien dat je likeness een bezit is met echte waarde. Juist daarom wil je weten wie er straks over beslist.

Waarom een licentie bijna altijd beter is

• Je houdt grip. Een licentie loopt af en is per gebruik af te bakenen. Een overdracht is in de praktijk nauwelijks terug te draaien.
• Je verdient per gebruik. Een licentie koppelt de vergoeding aan concreet gebruik: kanaal, markt en periode. Bij een overdracht krijg je meestal één bedrag, hoe vaak je twin daarna ook wordt ingezet.
• De wetgeving beweegt die kant op. In de VS is de NO FAKES Act nog een voorstel en ligt die sinds eind september stil in de Senaat. De tekst laat goed zien waar het heen gaat: het recht op je digitale replica zou tijdens je leven niet over te dragen zijn maar alleen te licentiëren. Een licentie mag dan maximaal tien jaar duren (vijf jaar voor minderjarigen).
• New York is al zover. Sinds 19 juni 2025 moeten merken en modellenbureaus daar vooraf schriftelijke toestemming hebben voordat ze een digitale replica van een model maken of gebruiken. In die toestemming staan doel, reikwijdte, vergoeding en looptijd. Bureaus mogen die toestemming niet wegstoppen in het representatiecontract.
• In Nederland is er nog geen apart recht. Je valt terug op het portretrecht, de AVG en de onrechtmatige daad. Bij een portret dat niet in opdracht is gemaakt, mag je publicatie tegenhouden als je daar een redelijk belang bij hebt. Commercieel gebruik zonder toestemming is daar een klassiek voorbeeld van. Een duidelijke licentie voorkomt dat je die discussie achteraf moet voeren. Meer hierover in wie je gezicht beschermt tegen AI.

Waar het misgaat: de kleine lettertjes

Persbureau Reuters sprak onlangs met vijftien directeuren van modellenbureaus en bekeek meer dan een dozijn shootcontracten van onder meer Diesel, Calvin Klein en L'Oréal. Daarin stonden clausules die het merk toestaan het gezicht van een model met AI te vervangen, zonder extra betaling een digitale kloon te maken en beelden te gebruiken om AI te trainen. Zo wordt een gewone fotoshoot ongemerkt een overdracht. Lees elk shootcontract daarom op AI-clausules, ook als er geen digital twin ter sprake komt.

Checklist: dit hoort in een likeness-licentie

1. Doel en reikwijdte. Welke media, kanalen en markten? Alleen e-commerce of ook campagnes? Mag er bewerkt of verouderd worden?
2. Lagen. Welke onderdelen worden gelicentieerd: beeld, stem, beweging? Stem vraagt om aparte toestemming.
3. AI-training. Mag je data gebruikt worden om modellen te trainen? Standaard: nee, tenzij apart afgesproken en betaald.
4. Looptijd. Een vaste einddatum en afspraken over bestaande content na afloop.
5. Exclusiviteit. Mag je in dezelfde categorie voor andere merken werken?
6. Vergoeding per gebruik. Koppel betaling aan kanaal, markt en periode. Nooit "inclusief alle toekomstige toepassingen".
7. Goedkeuring. Het recht om output vooraf te zien, zeker als je twin iets zegt of aanbeveelt.
8. Sublicenties. Mag het merk je twin doorgeven aan bureaus of andere partijen?
9. Beëindiging en verwijdering. Wanneer kun je stoppen bij misbruik? Worden je scans en data na afloop verwijderd?
10. Labeling. Wie zorgt voor de AI-melding onder artikel 50 van de AI Act? Lees ons stuk over de labelplicht.

Wanneer is verkopen wel een optie?

Soms is een overdracht te verdedigen, bijvoorbeeld als je zelf aandeelhouder wordt van het bedrijf dat je rechten krijgt. Khaby Lame hield in zijn deal een belang van 49 procent. Laat zo'n deal altijd beoordelen door een jurist die intellectueel eigendom en portretrecht kent. Kijk vooral naar wat er gebeurt als de samenwerking stopt.

Hoe ADAPT ermee omgaat

Bij ADAPT blijft het talent eigenaar van zijn identiteit. Wij werken met licenties, nooit met overdracht. Gebruik, lagen, looptijd en vergoeding leggen we per campagne vast. Talentmanagers houden de regie over de deal en Adapt Legal toetst de afspraken aan portretrecht, AVG en de AI Act.

Voor managementbureaus: zo werkt een digital twin voor je talent.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies.