Wie beschermt je gezicht tegen AI? Portretrecht, deepfakes en wat er op komst is

Nederland heeft geen aparte deepfakewet, maar je gezicht is wel beschermd: via het portretrecht, de AVG en de AI Act. Wie een AI-versie van een echt persoon maakt of gebruikt, krijgt dus te maken met een lappendeken van regels. Wel reiken de bestaande regels verder dan veel mensen denken. Daarnaast is er nieuwe wetgeving op komst. Een overzicht voor talent, merken en managers.

Wat er nu al geldt in Nederland

Er is geen wet die het maken van een deepfake als zodanig verbiedt. Volgens het kabinet is het gebruik van AI om iemand zonder toestemming na te maken in de praktijk wel vrijwel altijd strafbaar of onrechtmatig. Bescherming komt uit drie hoeken:

• Het portretrecht (artikel 21 Auteurswet). De meeste deepfakes gelden als portret dat niet in opdracht is gemaakt. Bij zo'n portret mag je publicatie tegenhouden als je een redelijk belang hebt. Commercieel gebruik zonder toestemming is daar een klassiek voorbeeld van.
• De AVG. Je gezicht en stem zijn persoonsgegevens. Wie een deepfake maakt en verspreidt zonder geldige grondslag, overtreedt de privacywet. Je kunt een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
• Het strafrecht en de onrechtmatige daad. Seksuele deepfakes zonder toestemming zijn strafbaar. Misleidende of schadelijke deepfakes kunnen een onrechtmatige daad zijn.

Het portretrecht heeft wel duidelijke gaten. Het beschermt niet tegen stemklonen, het is onduidelijk hoe het werkt na overlijden en elke zaak draait om een belangenafweging achteraf.

Het voorstel: een eigen recht op je deepfake

Om die gaten te dichten presenteerde VVD-Kamerlid Rosemarijn Dral op 30 oktober 2025 een initiatiefwetsvoorstel voor een 'naburig recht' op deepfakes van personen. Iedereen zou het exclusieve recht krijgen om toestemming te geven voor het maken en verspreiden van een deepfake van zichzelf, inclusief de stem. Dat recht zou doorlopen tot zeventig jaar na overlijden.

De internetconsultatie sloot op 31 december 2025. Dral keerde na de verkiezingen niet terug in de Kamer en de reacties uit het veld waren overwegend kritisch. Hoogleraar Bernt Hugenholtz noemt het idee goed maar het gekozen juridische kader verkeerd. Of en wanneer het voorstel bij de Tweede Kamer komt, is nog onduidelijk. Denemarken werkt aan een vergelijkbare route via het auteursrecht.

Europa: labelplicht en een nieuw verbod

Op Europees niveau is de AI Act de belangrijkste regel. Sinds 2 augustus 2026 moet wie een deepfake publiceert melden dat de content kunstmatig is. Dat lees je in ons stuk over artikel 50 en de labelplicht. Daarnaast voegde de EU via de Digital Omnibus een nieuw verbod toe: vanaf 2 december 2026 zijn AI-systemen verboden die seksueel misbruikmateriaal van kinderen of niet-consensueel intiem beeldmateriaal genereren.

Let op: de AI Act regelt vooral transparantie. Hij zegt niet wie toestemming moet geven voor het gebruik van je gezicht. Daarvoor blijf je aangewezen op het portretrecht, de AVG en je contract.

Verenigde Staten: NO FAKES Act ligt stil

De Amerikaanse NO FAKES Act moet een federaal recht creëren op je eigen stem en uiterlijk in AI-replica's, met een systeem om content offline te laten halen. Het recht zou tijdens je leven niet over te dragen zijn, alleen te licentiëren. Op 18 juni 2026 stemde de Senaatscommissie voor Justitie unaniem voor. Een poging op 30 september om het voorstel via unanieme instemming door de voltallige Senaat te krijgen, strandde op bezwaar van senator Ted Cruz. Het voorstel ligt stil zolang er geen akkoord is over de bescherming van de vrijheid van meningsuiting.

Op staatsniveau gaat het sneller. Tennessee beschermt stem en uiterlijk met de ELVIS Act. In New York moeten merken en modellenbureaus sinds juni 2025 vooraf schriftelijke toestemming hebben voor een digitale replica van een model.

Wat dit betekent in de praktijk

Zolang de wet achterloopt, is het contract je belangrijkste bescherming. Wie met een AI-gelijkenis werkt, legt minimaal vast:

• expliciete toestemming per gebruik, los van gewone beeldrechten;
• welke lagen gebruikt mogen worden: beeld, stem, beweging;
• looptijd en verwijdering van de data na afloop;
• een verbod op het trainen van andere AI-modellen met de data;
• wie zorgt voor de AI-melding onder de AI Act;
• een misbruikclausule met snelle takedown en boetes.

Waarom je daarbij beter kiest voor een licentie dan voor een overdracht, lees je in je likeness verhuren of verkopen.

Waar Adapt Legal in past

Adapt Legal bouwt precies deze laag: contracten per campagne, een log van elke toestemming en handhaving bij misbruik. Zo hoeven talent en merken niet te wachten tot de wetgever het regelt.

Ben je talent en wil je zelf de regie over je beeld? Lees hoe een digital twin voor jou werkt.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies.